Het verslag van het voedselbosatelier op 24-9-2024
bij No Shit boerderij Zonnegoed

Voor en door voedselbospioniers, onderzoekers en beleidsmakers

Op dinsdag 24 september vond het jaarlijks terugkerend Voedselbosatelier van Netwerk Voedselbosbouw plaats. Een bijeenkomst waarin voedselbosexperts, onderzoekers, beleidsmakers en pioniers elkaar ontmoeten en kennis delen op een inspirerende plek. Dit jaar was dat bij Joost van Strien. Hij boert op Zonnegoed, een 70 hectare groot biodynamisch- en vegan akkerbouwbedrijf in de Noordoostpolder met in het midden vijf hectare voedselbos.

De ochtend

Voor de pauze

Renee Zijlstra trapte de ochtend af met informatie over het netwerk zelf en haar positie binnen het grotere Agroforestry Netwerk. Daarna nam Malika Cieremans van Circle Ecology het woord en zij speelde het klaar om in 30 minuten syntropische landbouw aan voedselbossers uit te leggen! Dat was een forse prestatie, want het is een complex landbouwsysteem dat op bepaalde punten echt radicaal anders denkt dan wat we ook maar kennen, ook binnen de voedselboswereld. Aansluitend hebben we het begin van de discussie gevoerd over waar dit systeem nu thuishoort. Is het een onderverdeling binnen de voedselbosbouw, of is het een nevenstaand complex agroforestry systeem? Natuurlijk is het antwoord hier nog niet gegeven, maar het is belangrijk dat we de discussie voeren en samen blijven leren.

Na de pauze

Na de ochtendpauze presenteerde Arjen de Groot  de laatste stand van zijn fascinerende onderzoek naar meetmethodes van biodiversiteit in voedselbossen. Echt alles wordt uitgetest op twee locaties: voedselbos Ketelbroek als voorbeeld van een enigzins gevorderd voedselbos en een nabijgelegen startend voedselbos, als voorbeeld van een startend voedselbos. Lidarscanners, 3D drones, cameravallen, audiodetectie, DNA detectie en natuurlijk ook gewoon de mens met een verrekijker of insectenvalbakje. Het doel is om een dashboard te ontwikkelen waarin alle belanghebbenden de staat van de biodiversiteit kunnen blijven waarnemen. In januari 2025 komt er een eindpresentatie van dit onderzoek.

Over monitoren gesproken, ook Bram van Wendel, die het Nationaal Monitoringsprogramma Voedselbossen (NMVB) coördineert, presenteerde kort de onderzoeksresultaten van het studentenonderzoek, uitgevoerd door Lien Schuur en Kyra Weidema. Bas Velthuizen zijn onderzoek naar vogels is bijna afgerond en zal eind 2024 gedeeld worden. Momenteel wordt er ook een nationaal Agroforestry-breed monitoringsprogramma verkend (zie PDF op de website van het Louis Bolk instituut). Hier kan het Nationaal Monitoringsprogramma mogelijk in voortgezet kan worden.

Afsluiter

Als afsluiter presenteerde Isabelle van der Zanden de laatste stand van haar meerjarige onderzoek naar bodemvorming onder de voedselbosbouw, oftewel het beestjes in de bodem onderzoek. Een bijzondere inkijk in haar onderzoeksresultaten, voordat ze nu de eindfase van haar PhD onderzoek in gaat. Dit onderzoek maakt duidelijk hoe complex en genuanceerd bodemonderzoek is. De grote cliffhanger was wie nu kans maken om de belangrijke indicatorsoorten te kunnen worden voor een succesvolle ontwikkeling van het voedselbos. De worm wordt het zeker niet, maar kanshebbers zijn nog de mijten, schimmels en strooiselbewoners, zoals de pissebedden en miljoenpoten.

Bekijk de presentatie van Isabelle van der Zanden

De rondleiding over het voedselbos van boerderij Zonnegoed

Na het maken van de groepsfoto gaf Joost van Strien eerst een korte uitleg over zijn bedrijf. Hoe hij het van zijn schoonouders overnam, eerst bio werd, toen verder zocht en biodynamisch ging boeren. Daarna was hij nog niet tevreden en heeft hij 10 jaar gesleuteld om zijn bedrijf vrij te maken van dierlijke mest. Dit resulteerde in een ingenieus rotatie/rijenteeltsysteem met veel ruimte voor rust en groenbemestsers. Nu dit staat zoekt hij verder. Hij komt steeds meer tot de conclusie dat meerjarigen een belangrijke sleutel zijn voor gezond landbeheer. Niet alleen het voedselbos is hier een gevolg van, maar hij vertelde ook dat hij gaat starten met haag/boomstroken tussen zijn al bestaande eenjarige strokenteelt.

Daarna kregen we een rondleiding door het nog jonge voedselbos. Het is ontworpen door Evelyn Derksen van Plantschap. Ook dit nu drie jaar oude voedselbos is een van de eerste voedselbossen die zich meldden voor het Duurzame Doorbraakprogramma van Stichting Voedselbosbouw. Niet alles is in een keer gelukt, ook hier is voortschrijdend inzicht dat er meer pioniers geplant hadden kunnen/moeten worden. Wat in ieder geval zeer geslaagd genoemd kan worden, is het gebruik van Olifantengras als instant windhaag. Zodra de elzen, die aan de buitenkant ervan opgroeien groot en dicht genoeg zijn, kan het olifantengras gebruikt worden als mulch en pad.

Midden in het voedselbos ligt een enorm labyrinth. En onze rondleiding eindigde in de enorme cirkel binnen in het labyrinth. We hebben het hele labyrinth gelopen, gestaag rondjes lopend en telkens als het ware dieper in gesprek met elkaar. Midden in de kring kreeg iedereen de kans om nog te reflecteren op de dag en de plek.

De afsluitende borrel was nog net op tijd, want om 5 uur begon het slechte weer en ging iedereen naar huis.

Met dank aan fotograaf Anna den Hartog.