Het verslag van de excursie voedselbos Schijndel op 22 mei 2025

Een exclusieve presentatie en rondleiding door het grootste productie voedselbos van Nederland, daar wil je bij zijn.
Op deze mooie lente middag verzamelden 50 voedselbos-geïnteresseerden zich bij de Skupke Schaapskooi in Schijndel. De middag werd in goede banen geleid door Anje Poortman, Wouter van Eck en Ineke Barten. Na een interessante presentatie en vragenronde van Wouter van Eck werden we in twee groepen door het productiebos en het openbare Vitamini bos rond geleid. De dag werd afgesloten met een goed verzorgde borrel en gesprekken en nieuwe kennismakingen.Een inspirerende dag in een indrukwekkend project.

De introductie en lessen

In één van de gebouwen van de Skupke Schaapskooi verzamelden we ons en werden hartelijk ontvangen door Anje Poortman. Na de introductie gaf Wouter van Eck een presentatie over de start van het project, hoe het is gegroeid en waar ze tegenaan zijn gelopen. Als ontwerper en initiatiefnemer bij Voedselbosbouw Nederland is hij bij ieder onderdeel van het project betrokken geweest en hij heeft dus een schat aan informatie te delen.

Het project bestaat uit twee locaties namelijk  de Boschweg (ca. 4 hectare) en Hardekamp (ca. 16 hectare). De afstand tussen de locaties is hemelsbreed 5 kilometer. Beide locaties grenzen direct aan natuurgebieden van Staatsbosbeheer, die onderdeel zijn van het Natuurnetwerk Brabant.

In de presentatie ging Wouter in op de start van het project en de financiering, welke spelregels en (rand) voorwaarden er waren en hoe ze het hebben aangepakt. Ze hebben het voor elkaar gekregen om bij de Pachtkamer een aangepast pachtcontract goedgekeurd te krijgen wat als een precedent kan dienen voor toekomstige projecten

Na de opstartfase is kort het ontwerp besproken zoals de windhagen om het terrein in subkavels op te delen. Deze bestaan deels uit populieren omdat deze veel voorkomen in deze omgeving. Dit bood de kans om het voedselbos op een natuurlijke manier te integreren in het oorspronkelijke landschap.

In het ontwerp is ook meegenomen hoe je om kunt gaan met hoogspanningslijnen op een kavel. Omdat je hier geen bomen onder mag planten is er in Schijndel voor gekozen om hier de nadruk te leggen op de natte natuur om hiermee het hele landschap te verrijken.

Wat hebben we geleerd

De eerste les
Het project is vooral ook een leerproject en de presentatie sloot af met de belangrijkste lessen die tot nu toe geleerd zijn.
De eerste les is dat het belangrijk is om pioniers vanaf het begin en talrijk in het systeem te planten en om dit ook tussen de productieve rijen te doen. Vooral dit laatste hadden ze in Schijndel meer willen doen.

De tweede les
De tweede les is dat ruigtekruiden (ook wel onkruid genoemd) een meetbaar positieve invloed hebben op het voedselbos systeem. Planten waar andere landbouwsystemen tegen vechten, zoals Jacobskruiskruid, Akkerdistel en de Kale Jonker, zijn juist nuttig voor een voedselbos. Ze zorgen voor biomassa, meer insecten, ze verbeteren de bodem en ze zorgen vooral dat de jonge aanplant beschermd is tegen wind en licht.

De derde les
De derde les was dat de maat van het plantgoed belangrijk is bij het succesvol opstarten van een voedselbos. Te klein plantgoed (die nog in een p9 potje staan) bleken vaak te kwetsbaar. Ze droogden uit of werden verstikt door het onkruid.

Ook te groot plantgoed (bomen van 2,5 meter) bleken niet goed aan te slaan. Na het planten hadden ze te weinig tijd om goed te wortelen en met te weinig beschutting droogden ook zij uit. Het ideale plantgoed bleken bomen te zijn die ongeveer ter hoogte van je heup komen. Deze zijn sterk genoeg om te kunnen overleven en kunnen nog van de beschutting van de ruigtekruiden gebruikmaken zonder gesmoord te worden.

Het project heeft tot nu toe dus tegenvallers gehad maar ook veel meevallers, zoals de vele hulp die ze hebben gekregen van vrijwilligers en de lokale gemeenschap en het samenwerken met de partners. Het is een groot leerproject waarbij nu al zichtbaar is dat het ecologisch herstel is ingezet en de opgedane kennis delen ze graag.

De rondleiding

Na de presentatie werd de groep in tweeën gedeeld voor de rondleiding door de locatie Hardekamp.. De eerste groep onder leiding van Ineke Barten begon in het Vitaminibos en de tweede groep startte met Wouter van Eck in het productiebos.

Het Vitaminibos is het openbare gedeelte van het voedselbos en is volop in ontwikkeling. Recent is er een grote poel gegraven en vorig jaar is er een kruidenwal aangelegd met allerlei bekende en onbekende soorten kruiden zoals munt (diverse variëteiten), duizendblad, vrouwenmantel, dropplant, daglelie en bosaardbei.

Het bos is als een romantisch bos aangelegd en is met de poel, een picknickplaats en een grote variatie aan bomen en struiken een leuke, leerzame en rustgevende plek om de tijd door te brengen. Leuk om te weten is dat meer dan 200 basisschoolleerlingen uit de omgeving mee hebben geholpen bij de aanplant.

Het kavel van het productiebos werd oorspronkelijk vooral gebruikt voor het telen van snijmaïs. Vanaf 2019 is begonnen met het inzaaien van raaigras, het planten van de windhagen en de pioniers en het ophogen van bepaalde delen om zo ook penwortelaars aan te kunnen planten.

Na de rondleidingen stonden alle borrel benodigdheden al op ons te wachten en was het gezellig, inspirerend en nuttig om elkaar te zien en in gesprek te kunnen gaan. 

Met dank aan Peter Zoutewelle voor de mooie foto’s en Frank Tibben voor het verslag.