Kijk terug naar alle kennissessies en excursies
Dit waren de kennissessies van het Netwerk Voedselbosbouw. Ze worden binnenkort ook gepubliceerd op de site van vereniging Voedsel uit het Bos. Deze vereniging van voedselbosboeren en -fans heeft als doel om de kennisgroei over voedselbossen en professionalisering van hun eigenaren te vergroten en organiseert met regelmaat kennissessies voor haar leden.
5-3-26 Welke lessen hebben we geleerd over aanplant en afzet?
De laatste online kennissessie van het Netwerk Voedselbosbouw zat bomvol fantastische sprekers met veel praktijkkennis. Deze kennis werd aan de hand van twee thema’s verder uitgediept.
Wat hebben we geleerd over de aanplantfase van voedselbossen?
Wouter van Eck vertelde over de lessen die geleerd zijn bij de realisatie van de grootschalige voedselbossen waar Stichting Voedselbosbouw bij betrokken zijn; Sjef van Dongen van Agroforestry Supplies deelde zijn ervaringen met de vele Agroforestry boerderijen die hij inmiddels voorzien heeft van plantgoed en begeleidt; en Jan Degenaar van Lekker Landgoed deelde zijn ervaringen als voedselbosboer op de klei en maakte gelijk ook het bruggetje naar het volgende thema:
Wat leren we nu over de markt en afzet?
Jeroen Plesman van boerderij Schevichoven deelde zijn ervaringen met en hun visie op het leveren aan de langere keten.
Gerdien Dijkstra vertelde over het fantastische voedselbos Lingehout. Dit is opgericht door leden van Energiecoöperatie Betuwewind en levert nu al oogst-pakketten aan 150 huishoudens in de regio.
12-2-26 Gezonde bodem, gezonde planten, gezonde mensen?
Gezonde bodems maken gezonde planten en, planten eten is gezond voor je. Dit zijn uitspraken die we vaak horen in onze groene voedselbosbubbel, en waar we ook sterk van overtuigd zijn, maar hoe onderzoek je de relatie tussen voeding en gezondheid (om het iets breder te stellen)? En, wie wil dit onderzoeken? Want dat is natuurlijk ook nog een punt. De bloemkool heeft alleen een multinational achter zich staan als die hem kan patenteren.
Wij hebben gelukkig sprekers gevonden die een serieuze poging gaan wagen om het beschikbare onderzoek inclusief resultaten met je te delen.
Hoe haalt de plant voeding uit de bodem?
De eerste spreker is Martijn Aalbrecht. Hij verdiept zich al jaren in de relatie tussen voor planten beschikbare stoffen in de bodem en hoe die gezonde planten kunnen helpen realiseren, en, hoe je die gezondheid vervolgens kunt aantonen in planten.
Wat vertelt onderzoek ons over de relatie (plantaardige) voeding en gezondheid?
Daarna namen Leonie Barelds en Joost Lommen van het Louis Bolk instituut het stokje over en presenteerden een overzicht van het beschikbare onderzoek naar de relatie tussen de consumptie van voedsel en gezondheid. En, naar de relatie tussen het gebruik van pesticiden en gezondheid.
17-9-25 Kennissymposium van Oogst naar Seed
Op woensdag 17 september 2025 organiseerde het Netwerk Voedselbosbouw samen met partners uit wetenschap en praktijk het symposium van Oogst naar Seed, De locatie was de zeer inspirerende gloednieuwe kwekerij Koperwiek die èn ecologisch èn op schaal plantgoed kweekt voor voedselbossen en overige agroforestry systemen.
De centrale vraag van het symposium is: hoe vertalen we de oogsten van acht jaar Green Deal, onderzoeken èn samenwerken in de sector naar de Seeding die nodig is om voedselbossen naar de volgende successiefase te brengen: een gewone vorm van landbouw met een stevige eigen plek in de nieuwe mix die nu overal aan het ontstaan is?
Mike Velings, oprichter en mededirecteur van Aquaspark, een investeringsfonds dat zich al meer dan tien jaar focust op de hele keten rondom duurzaam voedsel uit de zee, trapte de dag af. Hij deelde zijn ruime transitie-ervaring met ons.
Daarna volgden drie workshoprondes waarin telkens te kiezen was uit deelname aan een excursie, of twee andere workshops. Ook deelden onderzoekers Isabelle van der Zanden en Lieke Moereels de resultaten van hun langjarige onderzoek naar voedselbosbodems. De dag werd afgesloten door niemand minder dan Wouter van Eck. Hij blikte terug op 8 jaar Green Deal en keek vooruit naar de volgende transitiefase van voedselbossen en andere complexe agroforestry systemen.
22-5-25 de excursie naar Voedselbos Schijndel
Voedselbos Schijndel is één van de eigen projecten van Stichting Voedselbosbouw. Een voedselbos van 16+4=20 hectare op uitdagende lemige zandgrond in Noord-Brabant.
Het hele project gaat nu zijn 8e jaar in, maar is tegelijkertijd ook nog niet volledig aangeplant. Sterker nog, voor een aantal onderdelen is de vergunning pas net binnen. Hoe gaat het met dit project? Wat wordt er geleerd? Wat zijn bijvoorbeeld de uitdagingen van de enorme schaal van het geheel? Of de bodemsoort?
De oprichter van Stichting Voedselbosbouw en initiator van dit project, Wouter van Eck, neemt je mee naar een uniek kijkje in de keuken van voedselbos Schijndel.
16-4-25 Onkruid bestaat niet en alles blijkt lekker
In deze sessie gingens we dieper in op de laatste stand in onderzoeksland. Wat gebeurt er echt in de bodem, of letterlijk in de planten? En welke insecten bezoeken werkelijk wat? Je krijgt geen aannames en theorie, maar daadwerkelijk gemeten data uit de startende grote voedselbossen van Nederland.
Bram Wendel startte de bijeenkomst met een korte update vanuit het Nationaal Monitoringprogramma Voedselbossen. In dit onderzoek worden meer dan 30 voedselbossen nu al vijf jaar gevolgd.
Arjen de Groot van WENR vertelde over de vele interessante manieren waarop je biodiversiteit kan monitoren en op welke verrassende manieren biodiversiteit blijkt te kunnen werken. Hij gaf ook een toelichting op een nieuw project dat kijkt naar de impact van agroforestry-systemen op allerlei duurzaamheidsaspecten.
Marente Lokin deelde haar onderzoek naar plantgezondheid in vijf jonge Brabantse voedselbossen, waaronder Den FoodBosch en Schijndel. Ze nam ons mee in haar aanpak en resultaten, en liet zien wat er werkelijk in planten wordt opgenomen en wat niet.
22-1-25 Bomen en struiken op landbouwgrond
in contact met wetten, vergunningen en de vele andere praktische bezwaren
Als je bomen wil planten op een landbouwkavel, voor een voedselbos of een andere vorm van agroforestry, dan moet je helaas vaak je mouwen een flinke tijd opstropen om alles qua wet- en regelgeving op orde te krijgen. Denk aan beleid dat graag wil dat boeren meer aan biodiversiteit doen, terwijl ruimtelijke spelregels de aanplant van bomen juist kunnen bemoeilijken; ambtenaren die soms te weinig weten van de geldende regelgeving; verschillen tussen rijksoverheid, provincie en gemeente; en de complete vaagheid die daarbovenop is gezet in de vorm van de nieuwe omgevingswet.
In deze kennissessie deelden vier zeer ervaringsdeskundigen hun rijke ervaring met jou. Wouter van Eck van Stichting Voedselbosbouw, Sijas Akkermans van Natuur en Milieu Federatie Noord Holland, Klaas-Hemke van Meekeren, oftewel de Polderprof en Mary Fiers, directeur van het Groen Ontwikkelfonds Brabant.
De vier sprekers geven je mee dat er eigenlijk maar weinig keiharde verboden zijn en geven je veel tips, handvatten, tricks, en methodes mee om de wil om het wel te willen bij iedere betrokkene zoveel mogelijk op de ‘aan’ stand te krijgen. En dat maakt deze sessie heel hoopvol. Natuurlijk zijn er regels, maar uiteindelijk gaat verandering over mensen en we sloten de sessie af met een ‘coalition of the willing’, beleidsmakers en andere ambtenaren die samen willen werken om zoveel mogelijk agroforestry projecten te realiseren.
9-10-24 Invasieve Exoten
Voedselbossen zijn een nieuwkomer in het Nederlands landschap. Vol interessante nieuwe soorten bomen, struiken en planten die eetbaar zijn en het goed blijken te doen in ons klimaat en op onze bodemsoorten. Maar, die nieuwe soorten roepen natuurlijk ook vragen op. Gaat dat wel goed samen met de inheemse natuur? Zitten er geen zogenaamde invasieve soorten bij?
Deze kennissessie behandelt alle aspecten van deze problematiek. De ecologische kant en de beleidstechnische -. Er circuleren inmiddels ettelijke rapporten, lijsten en adviezen waardoor de beleidsmakers soms letterlijk door de bomen het invasieve bos niet meer kunnen zien.
24-9-24 Het jaarlijks voedselbosatelier bij No Shit boerderij Zonnegoed
Een samenkomen met de toppers in de voedselboswereld, op de boerderij van Joost van Strien. We verdiepen ons in de laatste stand van de vele onderzoeken die inmiddels lopen naar opgroeiende voedselbossen, ontmoeten elkaar en krijgen een uitvoerige rondleiding door het voedselbos en land van Zonnegoed.
19-6-24 Technologie in voedselbossen bij aanplant en oogst
Voedselbossen vormen een zeer interessante oplossing voor vele huidige landbouw-, natuur- en voedselkwaliteitscrises. Je teelt er niet alleen voedsel zonder bestrijdingsmiddelen, maar ook zonder externe input en bemesting, èn, na de eerste jaren ook zonder watergeven en noemenswaardig onderhoud. Omdat je met meerdere lagen werkt, en met meerdere soorten is de opbrengst per hectare divers en vele malen hoger dan wanneer er maar in een laag verbouwd wordt. Maar, daar hebben we gelijk ook de twee grootste problemen te pakken: hoe plant je zo’n veelheid succesvol aan en hoe oogst je al die opbrengsten efficiënt?
Woensdagmiddag 19 juni was de eerste online kennissessie van 2024 van het Netwerk Voedselbosbouw Nederland. Met ruim 180 aanmeldingen was de belangstelling opmerkelijk groot. Een mooi bereik voor een onderwerp dat normaliter niet meteen tot de harten van voedselbosliefhebbers spreekt.
Het verslag is toegevoegd aan onze landingspagina over technologie in voedselbossen.
24-5-24 Excursie naar voedselbos de Terp in Erichem
Ieder jaar organiseert het netwerk een excursie. Dit jaar bezoeken we een van de eerste boerderijen die ging aanplanten op basis van het productiemodel dat is ontwikkeld door Stichting Voedselbosbouw Nederland en gefinancierd uit het Duurzame Doorbraakbudget: pompoenboerderij de Terp in Erichem in de Betuwe.
Het concept was eenvoudig en slim bedacht: plant een voedselbos aan dat oogst geeft op precies hetzelfde moment als de pompoenen. De loonwerkers zijn er dan al en distributie richting supermarkt ook. Was dit een goed plan? Hoe staat het voedselbos er bij? Wanneer kan de oogst beginnen? En loopt het nog volgens dat plan? Kaat Biesemans zal boeren Jeroen en Rinke bevragen, waarna beheerder Anje Poortman een rondleiding geeft door dit nu vier jaar jonge Betuwse voedselbos.
31-1-24 Het jaarlijks voedselbosbouwatelier
Het atelier werd georganiseerd door het Netwerk Voedselbosbouw Nederland (voorheen Green Deal Voedselbossen) om met elkaar kennis en ervaringen uit te wisselen. Zo helpen we elkaar om het areaal voedselbossen in Nederland te vergroten. Frederike Praasterink, lector Future Food Systems aan de HAS hogeschool heeft ons verteld over de rol van voedselbossen in de transitie van het agrofood systeem. Erik Verhallen liet zien en vertelde hoe hij samen met mede-voedselbosboeren een prachtplek van stadslandbouw en voedselbos voor elkaar heeft weten te krijgen in Amersfoort. Ook werkten we met elkaar in groepen aan onderwerpen die we als netwerk belangrijk vinden. Denk aan wet- en regelgeving, onderzoek/bewijslast, verdienmodellen, oogst, verwerking en afzet, inzet van technologie of financiering van voedselbossen.
6-12-23 De bodem onder het voedselbos
Deze sessie vond plaats op woensdag 6 december van 14.30 tot 16.00 uur (online).
Wat weten we over de bodem onder het voedselbos? In de fase van aanleg van een voedselbos maar ook in latere fases van ontwikkeling. Inmiddels is er volop ervaring over wat er gebeurt op en in de bodem in voedselbossen. Maar ook zijn er nog veel vragen, bijvoorbeeld willen we inoculeren met schimmels of juist niet? Wat als de hoeveelheid regenwormen (stuks, niet soorten) minder lijken te worden, wie maakt dan de bodem luchtig?
Tijdens de kennissessie hoorden we de laatste inzichten uit het Nationaal Monitoringsprogramma Voedselbossen van Bram Wendel van BoerenBos. Wat gebeurt er in de Bodem? Welke inzichten komen uit het monitoren van de voedselbossen als het gaat om Bodemleven?
Daarnaast luisterden we naar de bodemervaringen van Martijn Aalbrecht van de Voedselboss die hij heeft opgedaan bij het aanleggen van voedselbossen.
Na hun verhalen hadden we een dialoog om ervaring uit te wisselen over de Bodem onder het voedselbos.
27-9-23 Oogst, verwerking en afzet
Deze middag zijn we dieper ingegaan op oogst, verwerking en afzet. Hoe verkoop je producten uit het voedselbos, en hoe zet je hiervoor een samenwerking op met andere partijen?
Er werden ervaringen, successen en geleerde lessen gedeeld.
Met:
- Jeroen Plesman, regeneratieve boerderij Schevichoven
- Marente Lokin en Tessa Molhuizen, Den Food Bosch
Lees hier de chat terug: Chat kennissessie oogst, verwerking en afzet
Deze kennissessie is geweest. Klik op onderstaande knop om de opname te bekijken.
19-4-23 Het verdienmodel van voedselbossen
Naast alle zeer relevante waarden voor biodiversiteit, bodem, welbevinden, water vasthouden, en meer, kan een voedselbos ook mensen voorzien van een inkomen. Wat weten we daarover? Hoe staan we ervoor met de kennis van nu op het gebied van oogst, verwerkingen afzet? Welke producten kun je op welke manier verkopen? Waar zijn nog vragen en onduidelijkheden op dit gebied?
Met:
- Nicolaas Geijer, Voedselbos Baarle-Nassau, doet onderzoek naar hoe de ‘voedselbos – verdienmodellen- tool’ gebruikt kan worden
- Stijn Heijs, Stichting Voedselbosbouw NL, coördineert de ontwikkeling van en onderzoek naar de verdienmodellen tool
Deze kennissessie is geweest. Klik op onderstaande knop om de opname te bekijken.